DAO w 2025 roku – jak działa, jak zarejestrować i czy możesz je założyć?

DAO w 2025 roku – jak działa, jak zarejestrować i czy możesz je założyć?

Nowe regulacje europejskie związane z rynkiem kryptowalut zmieniają w znacznym stopniu potrzeby firm. Dotyczy to szczególnie tych, które obracają się w np. usługach w branży. Coraz więcej przedsiębiorców z branży krypto szuka sposobu na prowadzenie działalności w sposób lżejszy, bardziej elastyczny i bez typowych obowiązków regulacyjnych. Po wejściu w życie MiCA wiele osób zadaje jedno pytanie: czy da się działać legalnie, ale poza tym ciężarem, który obejmuje giełdy, kantory i dostawców usług? Osobne pytanie to jak uzyskać zezwolenie MiCA. I właśnie tutaj wraca temat DAO – rozwiązania, które kilka lat temu było ciekawostką, a dziś ponownie staje się realną alternatywą. Jeśli chcesz zrozumieć, czym właściwie jest DAO, jak je zorganizować, jakie są ryzyka i dlaczego fundacja jest w tym wszystkim tak ważna, opowiem Ci to w możliwie jasny sposób. Dowiedz się wszystkiego, co niezbędne na ten temat właśnie tutaj!

Czym jest DAO i dlaczego właśnie teraz wraca na rynek?

DAO to wspólnota ludzi, którzy podejmują decyzje poprzez głosowania na blockchainie. Bez prezesa, zarządu, udziałowca większościowego. Głosujesz tokenem governance, a smart kontrakt wykonuje to, co zostanie przegłosowane. W dużym uproszczeniu: to taki „samozarządzający się kolektyw”, który może mieć własny skarbiec, środki i projekty.

Czemu 2025 rok jest momentem powrotu DAO?

MiCA uregulowała ogromną część branży krypto, ale musiała pozostawić jeden wyjątek. Usługi świadczone w sposób zdecentralizowany są wyłączone spod rozporządzenia. To oznacza, że jeśli struktura faktycznie jest zdecentralizowana, nie trzeba zezwoleń, kapitałów ostrożnościowych ani spełnienia wymogów CASP. To nie furtka do omijania prawa, tylko stwierdzenie faktu: nie da się regulować czegoś, co nie ma centralnego operatora. Właśnie dlatego część projektów wraca do koncepcji DAO i zastanawia się, czy jest to realny model działania. Krótko mówiąc: tak, ale tylko wtedy, gdy robisz to naprawdę świadomie.

Problem w tym, że DAO nie jest podmiotem prawnym

To coś zupełnie niestandardowego. W przeciwieństwie do spółki czy fundacji, DAO nie ma osobowości prawnej. To oznacza, że:

• DAO nie może zawierać umów
• DAO nie może założyć konta na giełdzie
• DAO nie może zatrudnić pracowników
• DAO nie może prowadzić działalności gospodarczej jako DAO.

To tak w skrócie, ponieważ specyfika tego tworu jest nieco bardziej rozbudowana i co ciekawe, działa. jak?

W jaki sposób funkcjonują DAO?

Dzięki temu, że tworzy się tzw. legal wrapper, czyli podmiot, który reprezentuje DAO w świecie rzeczywistym. Rozmówcy wskazali, że najczęściej jest to fundacja, ponieważ najbardziej przypomina strukturę zdecentralizowaną i w niektórych jurysdykcjach może działać bez właścicieli. To pozwala zachować ducha DAO, ale jednocześnie umożliwia funkcjonowanie na rynku: podpisywanie umów, rejestrację na giełdach i obsługę operacyjną.

Po co DAO legal wrapper i dlaczego zazwyczaj jest to fundacja?

Fundacja staje się „ramieniem wykonawczym” DAO. W praktyce:

• Fundacja zakłada konto na giełdzie kryptowalut,
• Fundacja prowadzi księgowość,
• Fundacja odpowiada wobec regulatorów,
• Fundacja realizuje uchwały przegłosowane przez DAO,
• Fundacja zarządza środkami w skarbcu zgodnie z wolą społeczności.

To wszystko wynika ze statutu fundacji. W takim statucie zapisuje się, że fundacja ma wykonywać decyzje DAO i działać zgodnie z głosowaniami, które można później pokazać giełdzie czy organom nadzoru. Największy problem pojawia się przy pytaniu: skąd pochodzą środki wpłacone przez DAO. DAO nie robi KYC, bo nie jest osobą prawną. W skarbcu mogą być środki pochodzące od setek osób. Jedynym dowodem są głosowania i statut fundacji. Czasem to wystarcza, czasem nie. I właśnie tu zaczyna się prawdziwa praca prawnika.

Przykłady DAO, które mogą być Ci dobrze znane

W tym zakresie można wskazać konkretne projekty, które znają nawet osoby spoza świata krypto:

• Uniswap DAO,
• Polkadot,
• Constitution DAO (które zebrało środki, aby próbować zmienić konstytucję USA).

To pokazuje, że zdecentralizowana wspólnota może służyć zarówno rozwojowi technologii, jak i projektom o zupełnie innym charakterze.

Co to znaczy pełna decentralizacja według MiCA

To jedno z najważniejszych pytań. Jeśli projekt nie spełnia warunków decentralizacji, regulator może uznać go za podmiot scentralizowany i objąć przepisami MiCA. Albo gorzej: potraktować jako nielegalny fundusz inwestycyjny, co wiąże się z sankcjami karnymi. Nie ma jednego aktu prawnego, który daje jasną definicję decentralizacji. Wskazuje się, że trzeba opierać na:

• orzecznictwie amerykańskich sądów,
• wytycznych EBA i ESMA,
• opracowaniu duńskiego organu nadzoru, które jest dziś najpełniejszym materiałem w Europie.

Z tych dokumentów wynika, że decentralizacja musi występować na co najmniej dwóch poziomach:

• Technicznym – smart kontrakt nie pozwala na ręczną ingerencję, nie da się zmienić kworum ani wyniku głosowań, kod nie zależy od jednej osoby.
• Zarządczym – nie może istnieć centralna grupa kontrolująca głosowania. W praktyce wspomniano o progu około dwudziestu procent wpływu oraz o grupie co najmniej około dwudziestu osób. Nie są to przepisy, ale bezpieczne widełki.

Co jeśli DAO nie spełnia kryteriów decentralizacji?

Jeśli organ uzna, że projekt tylko udaje decentralizację, może potraktować go jako ukryty fundusz inwestycyjny. W Polsce oznacza to ryzyko odpowiedzialności karnej. To najważniejszy powód, dla którego nie tworzy się DAO na szybko. Tu każdy element musi być zaprojektowany: zarówno technicznie, jak i prawnie.

Jak wygląda stworzenie DAO w praktyce

Rozmówcy opisali scenariusz, który faktycznie jest najbliższy realiom. Gdybyś chciał założyć DAO, wyglądałoby to mniej więcej tak:

1. Zbierasz grupę zainteresowanych osób (najlepiej kilkanaście lub więcej).
2. Dołączasz prawników oraz osoby, które zajmują się smart kontraktami.
3. Ustalasz cel DAO oraz zasady głosowań.
4. Projektujesz smart kontrakt i zasady decentralizacji technicznej.
5. Tworzysz konstytucję DAO – wewnętrzny dokument regulujący głosowania, propozycje, kworum i sposób działania.
6. Wybierasz jurysdykcję dla fundacji (np. Szwajcaria, Liechtenstein, Kajmany).
7. Powołujesz fundację i zapisujesz w jej statucie obowiązek realizacji uchwał DAO.
8. Łączysz smart kontrakt, konstytucję i statut fundacji w spójny model.

Na tym etapie fundacja odpowiada za bieżące funkcjonowanie, a DAO – za kierunek działania.

Konstytucja DAO jako najważniejszy dokument organizacji – jak ją napisać?

Konstytucja DAO to dokument, który łączy świat blockchaina z rzeczywistością. Zawiera:

• Cel działania
• Zasady członkostwa
• Opis tokenów governance
• Sposób zgłaszania propozycji
• Kworum, progi głosów i czas głosowania
• Sposób realizacji decyzji w świecie rzeczywistym.

Ten dokument jest później jednym z najważniejszych dowodów decentralizacji. Jeśli zostanie dobrze przygotowany i poprzedzony smart kontraktem, jest argumentem, który można pokazać regulatorowi.

Zastanawiasz się nad DAO?

DAO nie jest sposobem na ucieczkę od przepisów. To zupełnie inny model działania. Wymaga zaplanowania, dobrego smart kontraktu, przemyślanej struktury i realnej decentralizacji. Jeśli projekt faktycznie ma charakter wspólnotowy i chcesz dać społeczności realny wpływ, DAO może być świetnym rozwiązaniem. Jeśli jednak celem jest prowadzenie działalności operacyjnej, świadczenie usług lub budowa platformy – czasem lepiej wybrać klasyczną spółkę lub nawet ubiegać się o zezwolenie MiCA.